Bitcoin yarılanması
Bitcoin yarılanması (İngilizce: halving), madencilere verilen blok ödülünün her 210.000 blokta bir (yaklaşık dört yılda bir) yarıya indiği programlı olaydır. Amaç, Bitcoin’in toplam arzını 21 milyon ile sınırlamak ve yeni arz üretimini zamanla azaltmaktır.
Mantık
Bitcoin’in başlangıçta blok ödülü 50 BTC idi. 210.000 blok sonra ödül 25 BTC’ye düştü; bu seri her seferinde ödülü ikiye bölerek sürer. Geometrik bir seri olduğu için toplam arz yaklaşık 21 milyon BTC’de sonlanır (50×210.000 + 25×210.000 + … ≈ 21 milyon). Enflasyon oranı (yıllık yeni arzın mevcut arza oranı) her yarılanmayla düşer: 2024’teki yarılanma sonrası yıllık yeni arz oranı yüzde 1’in altına inmiştir.
Yarılanma, bir merkez bankasının para politikasına benzer bir kararın yerine önceden programlanmış bir kuralla gelir. Kimse tarihini değiştiremez ve herkes ileriki arz miktarını önceden hesaplayabilir. Bu özellik Bitcoin’in “öngörülebilir para politikası” olarak tanımlanmasının dayanağıdır.
Yarılanmalar tablosu
| # | Tarih | Blok yüksekliği | Yeni ödül |
|---|---|---|---|
| 1 | 28 Kasım 2012 | 210.000 | 25 BTC |
| 2 | 9 Temmuz 2016 | 420.000 | 12,5 BTC |
| 3 | 11 Mayıs 2020 | 630.000 | 6,25 BTC |
| 4 | 20 Nisan 2024 | 840.000 | 3,125 BTC |
| 5 | ≈ 2028 | 1.050.000 | 1,5625 BTC |
Kesin tarih blok sürelerine göre değiştiği için gelecek yarılanma tarihleri tahminidir.
Yarılanma ve fiyat
Geçmiş yarılanmaların ardından fiyatlarda yükseliş dönemleri yaşanmıştır; ancak bu ilişki nedensellik anlamına gelmez ve gelecekte tekrarlanacağının garantisi yoktur. Yarılanma önceden bilinen bir olaydır ve piyasa katılımcıları beklentilerini fiyatlara önceden yansıtabilir. Ayrıca aynı dönemlerde faiz oranları, küresel likidite ve düzenleme haberleri gibi birçok başka faktör etkili olmuştur. Yalnızca dört örnek olduğu için bu ilişki istatistiksel olarak güçlü bir kanıt sayılmaz. Örnek veriler için Bitcoin fiyat tarihi maddesine bakınız.
Madenciler üzerindeki etki
Ödül yarıya inince, fiyat değişmezse madencilerin gelirleri de yarıya düşer. Verimsiz cihazlar ve yüksek elektrik maliyetli madenciler zarar edebilir; bu da bir süre hash oranında düşüşe yol açabilir. Geçmişte birçok madenci yeni nesil cihaza geçerek veya maliyetlerini düşürerek uyum sağlamıştır. Uzun vadede işlem ücretlerinin ağın güvenliğini finanse etmesi beklenir; bu geçişin nasıl işleyeceği tartışmalı bir konudur. Bkz. Bitcoin madenciliği.
Yarılanma ve enflasyon
Yarılanma, yeni arzın büyüme hızını düşürür; toplam arz hiçbir zaman 21 milyonu aşmaz. Bu nedenle bazıları Bitcoin’i “deflasyonist” olarak tanımlar. Ancak tek başına arz azalması fiyat artışı demek değildir: talep de aynı anda düşebilir. Ayrıca kaybolan bitcoinler nedeniyle fiilî arz resmî rakamdan düşük olabilir.
Yarılanma olan diğer kripto paralar
Litecoin gibi bazı Bitcoin türevleri benzer bir yarılanma programı kullanır; ancak aralıklar ve arz sınırları farklıdır. Çoğu yeni kripto paranın ise farklı arz modelleri vardır: sabit enflasyon, yakma mekanizmaları veya sınırsız arz.
Sık yapılan yanlışlar
- “Halving olunca fiyat garanti artar.” Hayır; geçmiş döngüler garanti değildir ve piyasa olayı önceden fiyatlayabilir.
- “Halving bitcoinleri yarıya böler.” Hayır; cüzdanınızdaki bakiye değişmez, yalnızca yeni üretilen bitcoin miktarı yarıya iner.
- “Halving tarihi belli bir gündür.” Hayır; 210.000. blok bulunduğunda gerçekleşir ve tarih blok sürelerine göre birkaç gün kayabilir.
- “Madenciler halving sonrası hepsi bırakır.” Verimsiz olanlar çıkabilir ama ağ zorluğu kendini ayarlar.
Sık sorulan sorular
- Bitcoin halving nedir?
- Madencilere verilen blok ödülünün her 210.000 blokta (yaklaşık 4 yılda) yarıya indiği programlı olaydır.
- Son halving ne zaman oldu?
- 20 Nisan 2024’te; blok ödülü 6,25 BTC’den 3,125 BTC’ye düştü.
- Bir sonraki halving ne zaman?
- Yaklaşık 2028’de bekleniyor; kesin tarih blok sürelerine bağlıdır.
- Halving fiyatı yükseltir mi?
- Geçmişte yükseliş dönemleri görülmüştür ancak bu garanti değildir; birçok başka faktör etkilidir.
- Bitcoin madenciliği bittiğinde ne olur?
- Son bitcoin yaklaşık 2140’ta üretildikten sonra madenciler yalnızca işlem ücretleriyle ödüllendirilecektir.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- Bitcoin Wiki – Controlled supply — en.bitcoin.it