Piyasa değeri ve işlem hacmi
Piyasa değeri (market cap), bir kripto paranın birim fiyatının dolaşımdaki arzla çarpımıdır ve varlığın göreli büyüklüğünü gösterir. İşlem hacmi ise belirli bir sürede (genellikle 24 saat) el değiştiren toplam değeri ifade eder. İkisi birlikte bir varlığın büyüklüğü ve likiditesi hakkında fikir verir.
Piyasa değeri
Piyasa değeri = fiyat × dolaşımdaki arz. Örneğin 1 milyon birim dolaşımda olan ve fiyatı 2 dolar olan bir varlığın piyasa değeri 2 milyon dolardır.
Fiyat tek başına büyüklük göstermez: birim fiyatı düşük bir coin, arzı çok yüksek olduğu için piyasa değeri büyük olabilir; birim fiyatı yüksek bir coin ise küçük olabilir. “Fiyatı düşük, o yüzden ucuz” düşüncesi bu nedenle yanıltıcıdır. Bir coinin “1 dolara ulaşması” için piyasa değerinin ne kadar büyümesi gerektiğini hesaplamak çoğu zaman gerçekçi olmayan sonuçlar verir.
Büyüklüğe göre sınıflandırma
Piyasada kabaca “büyük” (large cap), “orta” (mid cap) ve “küçük” (small cap) kategorileri kullanılır. Küçük piyasa değerli coinler genellikle daha oynak ve manipülasyona daha açıktır; büyük olanlar görece daha dirençlidir ama onlar da sert düşüşler yaşar.
Tam seyreltilmiş değer (FDV)
Fiyat × toplam (maksimum) arz olarak hesaplanır. Henüz dolaşıma girmemiş tokenlar çoksa, FDV mevcut piyasa değerinden çok büyük olabilir ve ileride arz baskısı yaratabilir. Kilidi açılma takvimi (vesting) bu nedenle incelenmelidir.
İşlem hacmi ve likidite
Yüksek hacim, genellikle alıp satmanın kolay olduğunu gösterir. Düşük hacimli bir varlıkta büyük emirler fiyatı belirgin biçimde kaydırır (fiyat kayması, slippage). Hacim/piyasa değeri oranının çok yüksek olması ise bazen yapay (sahte) hacim işaretidir; bazı küçük borsalar işlem hacmini şişirdiği için şüphelidir.
Emir defteri derinliği
Fiyat ve hacmin yanında emir defterindeki alış ve satış emirlerinin miktarı (derinlik) likiditenin kalitesini gösterir. Derin bir emir defterinde büyük emirler fiyatı az etkiler; sığ olanda küçük bir emir bile fiyatı kaydırabilir.
Diğer göstergeler
- Dolaşımdaki arz / toplam arz / maksimum arz: Bitcoin için maksimum 21 milyon.
- Hakimiyet (dominance): Bir varlığın toplam kripto piyasa değerindeki payı; Bitcoin dominansı sık izlenir.
- Fiyat spreadi: En iyi alış ve satış fiyatları arasındaki fark.
- Açık pozisyon (open interest): Türev piyasalarında açık sözleşmelerin toplam değeri; kaldıraç düzeyini gösterir.
- Fonlama oranı: Sürekli vadeli sözleşmelerde alıcı ve satıcı arasındaki ödeme; piyasanın eğilimine dair ipucu verir.
- Zincir üstü veriler: Aktif adresler, işlem sayısı, borsalardaki bakiyeler.
Verileri nerede görebilirsiniz?
CoinGecko ve CoinMarketCap gibi veri toplayıcılar piyasa değeri, hacim ve arz bilgilerini listeler. Veriler borsaların bildirimine dayandığı için farklı sitelerde küçük farklar olabilir. Bu sitenin ana sayfasındaki panel CoinGecko verisini kullanır.
Sık yapılan yorum hataları
- Fiyatı düşük diye bir coini “ucuz” saymak.
- Piyasa değerini, projeye giren gerçek para miktarı sanmak; piyasa değeri yalnızca son fiyatla çarpılmış bir tahmindir.
- 24 saatlik hacmin tamamen gerçek ve kalıcı olduğunu varsaymak.
- Dolaşımdaki arzı ve kilit açma takvimini kontrol etmemek.
Örnek hesaplama
| Varlık | Birim fiyat | Dolaşımdaki arz | Piyasa değeri |
|---|---|---|---|
| A coini | $100 | 1 milyon | $100 milyon |
| B coini | $0,10 | 10 milyar | $1 milyar |
| C coini | $50.000 | 200 bin | $10 milyar |
Tabloda görüldüğü gibi birim fiyatı en düşük olan B coini, A’dan daha büyüktür; birim fiyatı en yüksek olan C ise en büyüğüdür. Bu nedenle “ucuz” veya “pahalı” kararı birim fiyata bakarak verilemez.
Sık sorulan sorular
- Piyasa değeri nasıl hesaplanır?
- Birim fiyat ile dolaşımdaki arzın çarpımıyla hesaplanır.
- Düşük fiyatlı coin ucuz mudur?
- Hayır. Önemli olan piyasa değeri ve arzdır; birim fiyat tek başına ucuzluk göstermez.
- FDV nedir?
- Tüm tokenlar dolaşıma girseydi oluşacak değerdir; fiyat × maksimum arz olarak hesaplanır.
- İşlem hacmi neyi gösterir?
- Belirli sürede el değiştiren değeri; likidite ve ilgi hakkında fikir verir.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- CoinGecko – Piyasa değeri nedir? — www.coingecko.com