Kripto para tarihi
Bitcoin Hakkında Herşey sitesinden
Kripto para tarihi, 1980’lerdeki dijital nakit denemelerinden başlayıp Bitcoin’in 2009’da ortaya çıkışı, altcoin dalgaları, Ethereum ile akıllı sözleşme çağı ve kurumsal benimsemeye uzanan bir süreçtir. Aşağıda önemli dönüm noktaları kronolojik olarak verilmiştir.
İçindekiler
Öncüller (1980–2008)
- 1983: David Chaum, “kör imza” tabanlı anonim elektronik nakit fikrini ortaya attı; 1989’da DigiCash’i kurdu.
- 1992: “Cypherpunk” hareketi (gizlilik ve kriptografi savunucuları) e-posta listesi üzerinden örgütlendi.
- 1997: Adam Back, e-posta spam’ine karşı geliştirdiği Hashcash sistemini önerdi; sonradan Bitcoin’in iş kanıtı fikrine ilham verdi (Adam Back).
- 1998: Wei Dai “b-money”, Nick Szabo “bit gold” önerisini yayımladı; ikisi de Bitcoin’e ilham veren fikirler arasında sayılır.
- 2004: Hal Finney, tekrar kullanılabilir iş kanıtı sistemini (RPOW) geliştirdi.
Bitcoin’in doğuşu (2008–2012)
- 31 Ekim 2008: Satoshi Nakamoto beyaz kitabı yayımladı.
- 3 Ocak 2009: Genesis blok üretildi.
- 12 Ocak 2009: İlk kişiden kişiye bitcoin transferi, Hal Finney’e yapıldı.
- 22 Mayıs 2010: İlk bilinen ticari bitcoin alışverişi (10.000 BTC karşılığı pizza, Laszlo Hanyecz).
- 2011: Litecoin ve Namecoin ortaya çıktı; Satoshi geliştirici topluluktan çekildi.
- 2012: İlk yarılanma; Ripple projesi başladı.
Büyüme ve ilk krizler (2013–2016)
- 2013: Bitcoin ilk kez 1.000 doları aştı; Dogecoin ortaya çıktı.
- 2014: Mt. Gox iflas başvurusu yaptı; Tether kuruldu.
- 30 Temmuz 2015: Ethereum ağı başlatıldı (Vitalik Buterin).
- 2016: DAO saldırısı yaşandı; ikinci yarılanma gerçekleşti.
ICO çılgınlığı ve 2017 zirvesi
- 2017: “İlk coin arzı” (ICO) yöntemiyle yüzlerce proje fon topladı; SegWit etkinleşti; Bitcoin Cash ayrıldı; Bitcoin yıl sonunda yaklaşık 20.000 dolar seviyesine yaklaştı.
- 2018: Piyasa sert düştü, “kripto kışı” başladı; Lightning Network ana ağda kullanılmaya başlandı (Lightning Network).
DeFi ve kurumsal ilgi (2019–2021)
- 2020: DeFi hızla büyüdü; üçüncü yarılanma gerçekleşti; bazı şirketler bilançolarına bitcoin ekledi (Michael Saylor’ın şirketi gibi).
- 2021: NFT patlaması; Bitcoin Kasım ayında yaklaşık 69.000 dolara çıktı; Taproot yükseltmesi; El Salvador Bitcoin’i resmî ödeme aracı olarak kabul etti; Çin madenciliği yasakladı; Türkiye’de ödeme yasağı ve Thodex olayı.
Çöküşler ve yeniden yapılanma (2022–2023)
- Mayıs 2022: Terra/Luna ve UST çöktü.
- 15 Eylül 2022: Ethereum “Merge” ile hisse kanıtına geçti.
- Kasım 2022: FTX borsası iflas etti (Sam Bankman-Fried); piyasa dipleri gördü.
- 2023: Büyük borsaların yöneticilerine yönelik davalar ve düzenleyici baskı sürdü (Changpeng Zhao).
ETF dönemi ve yeni zirve (2024–2025)
- Ocak 2024: ABD’de spot Bitcoin ETF’leri işlem görmeye başladı (Bitcoin ETF’leri).
- Nisan 2024: Dördüncü yarılanma.
- Temmuz 2024: Türkiye’de 7518 sayılı Kanun yayımlandı (Türkiye’de kripto para).
- Aralık 2024: Bitcoin ilk kez 100.000 doları aştı (Bitcoin fiyat tarihi).
- 6 Ekim 2025: Bitcoin 126.000 doları aşarak tüm zamanların en yüksek seviyesini gördü.
- 10 Ekim 2025: Türev piyasalarında 19 milyar doları aşan tasfiye yaşandı; kaldıraçlı pozisyonların büyük bölümü temizlendi.
2026: ayı piyasası
- 2026 boyunca: ETF çıkışları ve makroekonomik koşullar nedeniyle düşüş yaşandı; analistler bu dönemi önceki ayı piyasalarına göre daha yumuşak buldu (zirveden düşüş yaklaşık yüzde 53 ile sınırlı kaldı).
- 30 Haziran 2026: Bitcoin yaklaşık 59.000 dolar civarında yılın dibini gördü.
- Mart 2026: Türkiye’de kripto vergisi teklifi Meclis gündeminden çıkarıldı (Kripto para vergisi (Türkiye)).
- Ekim 2026: Bitcoin 80.000–86.000 dolar bandında işlem görüyor; zirveden yaklaşık üçte bir oranında geride.
Sık sorulan sorular
- Kripto para ne zaman ortaya çıktı?
- İlk yaygın kripto para olan Bitcoin 3 Ocak 2009’da başladı; fikirsel öncülleri 1980’lere kadar uzanır.
- Bitcoin’in en yüksek fiyatı ne zamandı?
- 6 Ekim 2025’te 126.000 doları aşarak tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı.
- Kripto kışı nedir?
- Fiyatların uzun süre düşük kaldığı ve ilginin azaldığı dönemlere denir; 2018 ve 2022 en bilinen örneklerdir.
- Ethereum ne zaman kuruldu?
- Ağ 30 Temmuz 2015’te başlatıldı; fikir 2013’te Vitalik Buterin tarafından önerildi.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- Satoshi Nakamoto, Bitcoin beyaz kitabı, 2008 — bitcoin.org
- Ethereum.org – Tarihçe — ethereum.org
- CoinDesk – Bitcoin rekorun bir yıl sonrasında — www.coindesk.com
Kategori: Tarih